Yerba Mate a Witamina K: Napar to Nie To Samo Co Cały Liść

Ktoś zapytał ostatnio, czy z yerba mate jest tak samo jak z matchą, o której ostatnio głośno przy okazji witaminy K. Odpowiedź brzmi: podobnie, ale nie tak samo. Różnica leży w tym, co dokładnie trafia do naczynia, z którego pijesz.

Matcha to sproszkowany liść, który wypijasz w całości, razem z tym, co w tradycyjnym naparze zostałoby na dnie czajniczka. Yerba mate działa inaczej. Zalewa się ją gorącą wodą, popija przez bombillę, a susz cały czas siedzi w matero i po prostu ląduje w koszu, kiedy przestaje mieć smak. To jedna z tych różnic, które brzmią jak drobiazg, a mają realne znaczenie odżywcze.

Czym jest witamina K i kogo w ogóle dotyczy

Witamina K odpowiada głównie za prawidłowe krzepnięcie krwi. Bierze też udział w metabolizmie kości, choć to temat na osobny artykuł. Organizm potrzebuje jej regularnie, w niedużych ilościach, głównie z zielonych warzyw: jarmużu, szpinaku, brokułów, natki pietruszki.

Dla zdecydowanej większości osób witamina K z diety to po prostu jeden ze składników, o który nikt się nie zastanawia. Problem pojawia się w jednej konkretnej sytuacji: gdy ktoś przyjmuje leki z grupy antagonistów witaminy K, czyli warfarynę albo acenokumarol, znany w Polsce pod nazwami handlowymi Sintrom albo Acenocumarol WZF. Te leki działają poprzez blokowanie witaminy K, więc nagła zmiana jej podaży w diecie może wpłynąć na wynik INR, wskaźnik krzepliwości krwi regularnie kontrolowany u takich pacjentów.

Liść ostrokrzewu paragwajskiego to wciąż zielony liść

Yerba mate powstaje z liści Ilex paraguariensis, ostrokrzewu paragwajskiego. Susz ma zielonkawy kolor, czasem z odcieniem złota przy dłuższym leżakowaniu, i tak jak każdy liść zielonej rośliny zawiera chlorofil. Rośliny, które go produkują, zwykle mają w liściach też witaminę K. To nie jest żadna sensacja biochemiczna. Jarmuż ją ma, szpinak ją ma, liście herbaty też ją mają.

Sam fakt, że suchy liść yerba mate zawiera witaminę K, nie powinien nikogo zaskoczyć. Pytanie brzmi inaczej: ile z tego trafia realnie do filiżanki, którą pijesz.

Napar to nie to samo co zjedzenie liścia

Tu wchodzi biochemia, która akurat jest dość jednoznaczna. Witamina K, podobnie jak witaminy A, D i E, rozpuszcza się w tłuszczach, nie w wodzie. Kiedy zalewasz suszone liście gorącą wodą, do naparu przechodzą przede wszystkim związki rozpuszczalne w wodzie: kofeina, część polifenoli, niektóre minerały. Związki lipofilne, takie jak witamina K, mają dużo mniejszą szansę wydostać się z liścia do wodnego roztworu.

Matcha omija ten problem, bo nie jest naparem. To sproszkowany liść zawieszony w wodzie, który wypijasz w całości razem z frakcją tłuszczową. Yerba mate to klasyczna infuzja: parzysz, pijesz płyn, a susz zostaje w matero albo w zaparzaczu i ląduje w koszu. Ta różnica, a właściwie fakt, że przy mate w ogóle nie zjadasz liścia, ma znaczenie właśnie dla witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Dlaczego trudno znaleźć dokładne liczby dla yerba mate

Szukałam konkretnych danych: ile miligramów witaminy K przypada na 100 gramów suszu yerba mate albo na filiżankę gotowego naparu. Sprawdziłam USDA FoodData Central i kilka publikacji naukowych poświęconych składowi Ilex paraguariensis, w tym analizy pierwiastków i związków bioaktywnych tego liścia. Wynik: konkretnej, powszechnie cytowanej wartości dla witaminy K w yerba mate nie znalazłam.

To akurat nie dziwi. Yerba mate bada się głównie pod kątem kofeiny, polifenoli i minerałów, bo to one odpowiadają za większość jej działania i smaku. Matcha ma więcej publikacji na temat pełnego profilu witaminowego, bo pije się ją w formie całego liścia, więc naukowo traktuje się ją trochę jak warzywo liściaste, a nie jak zwykły napar. Dla yerba mate taka szczegółowa analiza mikroskładników po prostu rzadziej pojawia się w literaturze. Uczciwie: to białe pole w danych, a nie dowód na to, że witaminy K w suszu nie ma.

Co to oznacza, jeśli bierzesz leki przeciwzakrzepowe

Z tego, co wiemy o biochemii witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, wynika dość spokojny wniosek. Nawet jeśli susz yerba mate zawiera pewną ilość witaminy K, tak jak większość zielonych liści, ekstrakcja do naparu wodnego jest z natury ograniczona. Pijesz płyn, nie zjadasz liścia, więc realna dawka, którą dostarczasz organizmowi, powinna być mniejsza niż przy matchy albo przy jedzeniu surowych warzyw liściastych.

To nie zwalnia nikogo z ostrożności. Jeśli przyjmujesz warfarynę, acenokumarol albo inny lek z tej grupy i masz regularnie kontrolowany INR, standardowa zasada brzmi: nie zmieniaj nagle i drastycznie swoich nawyków żywieniowych, niezależnie od tego, czy chodzi o szpinak, brokuły czy właśnie yerba mate. Jeśli pijesz mate od lat w podobnych ilościach, nie ma raczej powodu, żeby coś zmieniać. Jeśli dopiero planujesz zacząć, a jesteś na takich lekach, krótka rozmowa z lekarzem albo farmaceutą przed zmianą jest po prostu rozsądna. To ich praca i wiedzą o tym więcej niż jakikolwiek artykuł w internecie.

Poza witaminą K yerba mate zawiera też kofeinę, która u niektórych osób na lekach stymulujących albo psychiatrycznych bywa osobnym tematem do rozmowy z lekarzem. To już jednak inna sprawa niż krzepnięcie krwi i inny mechanizm działania.

Cały liść, bez dodatków, jeśli wolisz klasykę

Jeśli po tym wszystkim wolisz zostać przy prostym, klasycznym suszu bez owocowych dodatków, sensowny wybór to yerba mate 100% liście w hermetycznej tubie. Taka forma pakowania ogranicza kontakt z powietrzem i wilgocią, więc susz dłużej zachowuje kolor i zapach, a to akurat ma znaczenie dla jakości naparu, nie dla samej witaminy K.

Sprawdź produkt: Tuba hermetyczna Yerba Mate 100% same liście

Zestaw, jeśli dopiero zaczynasz parzyć

Skoro cała ta różnica między matchą a yerba mate wynika ze sposobu parzenia, warto go robić dobrze od początku. Matero utrzymuje temperaturę naparu, a bombilla z sitkiem na końcu pozwala pić płyn bez połykania drobnego suszu. Dla kogoś, kto zaczyna, gotowy zestaw oszczędza kilka nieudanych prób z zwykłym kubkiem i zaparzaczem do herbaty.

Sprawdź produkt: Zestaw Yerba Mate – tuba, matero i bombilla

Krótko, zanim zalejesz kolejne matero

Witamina K w suchym liściu yerba mate prawdopodobnie istnieje, tak jak w większości zielonych roślin. Ale mate parzysz, a nie zjadasz, więc do naparu przechodzi z niej niewiele, bo to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, nie w wodzie. Dokładnych liczb dla samego liścia i dla naparu w bazach danych brakuje, więc uczciwiej jest to przyznać niż zmyślać wartość, która dobrze wygląda w tabeli.

Liście, z których robimy nasz susz, pochodzą z Brazylii i trafiają do Europy do pakowania pod kontrolą certyfikacji szwajcarskiej OROTAL Commodities Trading SA, z dodatkowym nadzorem HACCP i KIWA. W Polsce każda partia ma też Certyfikat Jakości Narodowego Instytutu Leków, dostępny do wglądu w zakładce z badaniami na naszej stronie. To nie zmienia biochemii witaminy K, ale daje pewność, że to, co realnie pijesz, jest tym, co powinno się znaleźć w matero, i niczym więcej.