Czy Yerba Mate Jest Rakotwórcza? Co Mówią Aktualne Badania WHO

Ktoś kiedyś rzucił przy stole hasło „yerba mate jest rakotwórcza” i temat wraca co jakiś czas, zwykle bez źródła, czasem z linkiem do artykułu sprzed dekady. Prawda jest bardziej złożona niż jedno zdanie na forum i akurat w tym przypadku warto sięgnąć po realne dane zamiast plotek znajomego, który „gdzieś czytał”. Sprawdzamy, co faktycznie mówią badania, skąd wzięła się ta obawa i co ma z tym wspólnego temperatura wody w twoim termosie.

Skąd w ogóle wzięła się plotka o rakotwórczej yerba mate?

Historia zaczyna się w Ameryce Południowej, tam gdzie mate pije się od pokoleń, po kilkanaście naparów dziennie, gorących, czasem niemal wrzących, popijanych przez tę samą bombillę godzinami. W latach 90. XX wieku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), działająca w strukturach Światowej Organizacji Zdrowia, zaliczyła picie mate do grupy 2B, czyli substancji „potencjalnie rakotwórczych dla człowieka”. Ten wpis wystarczył, żeby fraza „yerba mate rakotwórcza” zaczęła krążyć po internecie jako fakt, choć sama klasyfikacja była dużo bardziej ostrożna niż jej późniejsze streszczenia w sieci.

Problem w tamtych badaniach polegał na czymś, co epidemiolodzy nazywają czynnikiem zakłócającym. Populacje pijące najwięcej mate w Paragwaju, Argentynie czy południowej Brazylii jednocześnie częściej paliły papierosy, piły alkohol wysokoprocentowy i, co najważniejsze, piły napar w bardzo wysokiej temperaturze, blisko wrzenia. Trudno było oddzielić wpływ samego naparu od wpływu tych wszystkich pozostałych czynników nałożonych na siebie.

Co zmieniło się w 2016 roku – nowe stanowisko IARC

W 2016 roku ta sama agencja, IARC, przeprowadziła ponowny, znacznie szerszy przegląd dostępnych badań nad piciem bardzo gorących napojów, nie tylko mate, ale też herbaty i kawy pitych w wysokiej temperaturze w różnych częściach świata, między innymi w Iranie i Chinach. Wnioski były inne niż w latach 90. Sam napar mate, pity w normalnej temperaturze, przesunięto do grupy 3, czyli „niesklasyfikowany jako rakotwórczy dla ludzi” z powodu niewystarczających i niespójnych dowodów. To duża różnica w porównaniu z wcześniejszą etykietą.

Jednocześnie agencja wskazała nowy, osobny czynnik ryzyka: picie jakiegokolwiek napoju w temperaturze powyżej 65 stopni Celsjusza uznano za „prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi” (grupa 2A), ze względu na podrażnienie i mikrourazy błony śluzowej przełyku przy regularnym, wieloletnim kontakcie z bardzo gorącym płynem. Dotyczy to mate, herbaty, kawy, rosołu, każdego gorącego napoju pitego często i w skrajnej temperaturze. Winowajcą nie jest więc konkretna roślina, tylko temperatura, w jakiej się ją zalewa i pije.

Co to oznacza w praktyce dla kogoś, kto pije yerba mate codziennie

Wniosek jest prostszy niż mogłoby się wydawać: temperatura wody ma znaczenie większe niż sam fakt picia mate. Klasyczna paragwajska tradycja zakłada zalewanie liści wodą tuż przed wrzeniem i picie naparu, gdy jeszcze parzy w usta, łyk po łyku przez bombillę. To akurat ten wzorzec picia łączy się z podwyższonym ryzykiem podrażnień przełyku przy wieloletniej regularności, niezależnie od tego, czy w kubku jest yerba, czarna herbata czy kawa.

Rozwiązanie jest banalnie proste. Zaparzaj wodą o temperaturze 70-80 stopni Celsjusza, nie wrzątkiem, i odczekaj, aż napar przestanie parzyć w usta, zanim pociągniesz pierwszy łyk. Woda tuż po zagotowaniu ma około 100 stopni, więc kilka minut w termosie albo krótkie odstawienie czajnika robi różnicę. Przy okazji zyskujesz też lepszy smak, bo zbyt gorąca woda wypłukuje z liści goryczkę i niszczy część delikatnych olejków eterycznych odpowiedzialnych za aromat.

Dlaczego pytanie o yerba mate rakotwórcza wciąż wraca

Internet nie lubi kasować starych nagłówków. Artykuły sprzed piętnastu lat, cytujące pierwotną klasyfikację 2B, wciąż wyskakują wysoko w wynikach wyszukiwania, bo nikt ich nie zaktualizował po 2016 roku. Do tego dochodzi naturalna nieufność wobec czegoś, co kojarzy się z obcą kulturą i nie ma takiej historii badań jak zielona herbata czy kawa w Europie. W efekcie fraza żyje własnym życiem, mimo że aktualne stanowisko WHO jest zupełnie inne niż to sprzed trzydziestu lat.

Warto też dodać, że sam ostrokrzew paragwajski, z którego pochodzi yerba mate, ma udokumentowaną zawartość związków polifenolowych o działaniu antyoksydacyjnym, podobnych do tych znanych z zielonej herbaty. To nie czyni naparu lekiem ani gwarancją zdrowia, ale pokazuje, że skład rośliny sam w sobie nie daje podstaw do etykiety „rakotwórcza”. Więcej o samym surowcu i procesie suszenia liści pisaliśmy przy okazji innych popularnych mitów o yerba mate, gdzie rozkładamy na czynniki pierwsze też temat kofeiny i rzekomego uzależnienia.

Jak pić yerba mate świadomie, bez niepotrzebnego ryzyka

Sama temperatura to jeden element układanki, obok niej liczy się umiar i jakość surowca. Kilka konkretnych zasad, które stosujemy sami i polecamy klientom:

Zalewaj wodą 70-80°C, nigdy wrzątkiem prosto spod pokrywki czajnika. Rób sobie przerwy między rundami, zamiast pić non stop przez cały dzień z jednego matero. Wybieraj yerbę z jasnym pochodzeniem i certyfikatami jakości, bo kontrola procesu suszenia i pakowania przekłada się na czystość liścia. Jeśli masz w rodzinie historię chorób przełyku albo refluks, po prostu pilnuj temperatury bardziej rygorystycznie, to ten sam napar, ale bezpieczniejszy sposób picia.

Nasza yerba mate przechodzi kontrolę jakości zgodną z normami HACCP i certyfikatem szwajcarskiej OROTAL Commodities Trading SA, a każda partia ma świadectwo analizy potwierdzające skład i czystość surowca. To nie zmienia fizyki gorącej wody, ale daje pewność, że liście, które trafiają do twojego matero, są dokładnie tym, czym mają być, bez niespodzianek.

Sprawdź produkt: Tuba Hermetyczna Yerba Mate 100% Same Liście

Jeśli parzysz mate w podróży albo w pracy i zdarza ci się zalewać liście wodą prosto z czajnika bez kontroli temperatury, termos z regulacją i wskaźnikiem temperatury rozwiązuje problem raz na zawsze. Wlewasz wodę raz rano, a przez cały dzień masz pewność, że nie zalewasz liści wrzątkiem.

Sprawdź produkt: Zestaw Startowy + Terremos PRO MAX

Yerba mate rakotwórcza – co warto zapamiętać

Aktualne stanowisko WHO z 2016 roku nie klasyfikuje samego naparu yerba mate jako rakotwórczego. Ryzyko wiąże się z piciem dowolnego napoju w bardzo wysokiej temperaturze, regularnie i przez lata, a nie z konkretną rośliną w kubku. Ostrokrzew paragwajski, z którego powstaje yerba mate, ma udokumentowany profil polifenoli i historię spożycia liczoną w setkach lat w Ameryce Południowej. Sposób parzenia i temperatura wody mają większe znaczenie dla zdrowia niż sam wybór między mate, kawą a herbatą. Więcej o poprawnym parzeniu, dawkowaniu liści i technice picia przez bombillę znajdziesz w naszym poradniku krok po kroku, a jeśli zastanawiasz się nad wpływem naparu na ciśnienie krwi, ten wątek rozkładamy osobno w artykule o yerba mate i ciśnieniu krwi.

Najczęstsze pytania o yerba mate i ryzyko raka

Czy yerba mate jest oficjalnie uznana za rakotwórczą?
Nie. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem po przeglądzie z 2016 roku zaliczyła sam napar do grupy 3, czyli brak wystarczających dowodów na działanie rakotwórcze. Wcześniejsza klasyfikacja z lat 90. (grupa 2B) została zaktualizowana.

To dlaczego wcześniej mówiono, że yerba mate powoduje raka?
Wczesne badania nie oddzielały wpływu samego naparu od palenia papierosów, alkoholu i, przede wszystkim, ekstremalnie wysokiej temperatury picia charakterystycznej dla tradycyjnego rytuału w niektórych regionach Ameryki Południowej.

Jaka temperatura wody jest bezpieczna do parzenia yerba mate?
70-80 stopni Celsjusza. Wrzątek niszczy smak i wiąże się z ryzykiem podrażnienia przełyku przy regularnym piciu bardzo gorącego napoju, niezależnie od tego, czy to mate, herbata czy kawa.

Czy picie mate przez bombillę zwiększa ryzyko?
Samo picie przez metalową słomkę nie jest czynnikiem ryzyka. Znaczenie ma temperatura naparu w chwili picia i to, jak długo błona śluzowa ma kontakt z gorącym płynem podczas długich sesji parzenia.

Czy dzieci i kobiety w ciąży mogą pić yerba mate?
To osobny temat związany głównie z zawartością kofeiny, a nie z ryzykiem nowotworowym. Warto zachować umiar i skonsultować dawkowanie z lekarzem, szczególnie w ciąży.

Czy jakość yerby ma znaczenie dla bezpieczeństwa naparu?
Tak, w kontekście czystości surowca i kontroli procesu suszenia. Yerba z certyfikatami jakości i świadectwami analizy daje pewność co do składu liścia, choć nie zmienia to zasad dotyczących temperatury parzenia.